"Hồn Ví Giặm Xưa" - Khi những câu hát quê nhà tìm đường đến trái tim người trẻ

Làm thế nào để dân ca Ví, Giặm không chỉ được nhắc đến như một di sản được UNESCO ghi danh, mà còn trở thành điều người trẻ muốn lắng nghe, muốn tìm hiểu và muốn gìn giữ?

Đó cũng là câu hỏi mà dự án "Hồn Ví Giặm Xưa" của nhóm sinh viên Trường Đại học FPT Hà Nội lựa chọn trả lời thông qua Talkshow "Điệu hồn xứ Nghệ" - nơi di sản được tiếp cận bằng những câu chuyện, những trải nghiệm và sự kết nối giữa các thế hệ.

Di sản không chỉ là ký ức của quá khứ

Nhắc đến dân ca Ví, Giặm, nhiều người thường nghĩ đến những sân khấu truyền thống hay những lễ hội văn hóa địa phương. Thế nhưng, trước khi trở thành một loại hình nghệ thuật được biểu diễn, Ví, Giặm đã hiện diện trong chính đời sống lao động của người dân Nghệ Tĩnh.

Những câu hát được cất lên khi kéo sợi, dệt vải, cấy lúa hay chèo đò. Không cần nhạc đệm cầu kỳ, cũng không có sân khấu, dân ca Ví, Giặm lớn lên từ chính nhịp sống thường ngày, mang theo tiếng nói, tình cảm và tâm hồn của con người nơi đây.

Bởi vậy, giá trị của Ví, Giặm không chỉ nằm ở giai điệu hay ca từ, mà còn ở khả năng lưu giữ ký ức văn hóa của một vùng đất qua nhiều thế hệ.

Đưa người trẻ đến gần di sản bằng sự trải nghiệm

Thay vì lựa chọn cách giới thiệu dân ca Ví, Giặm qua những bài thuyết trình hay tư liệu khô cứng, "Hồn Ví Giặm Xưa" xây dựng một không gian nơi người trẻ được lắng nghe, đối thoại và trực tiếp trải nghiệm.

Tại Talkshow "Điệu hồn xứ Nghệ", người tham dự không chỉ được gặp gỡ Nghệ nhân Nhân dân Võ Thị Hồng Vân để lắng nghe những chia sẻ về hành trình gắn bó với dân ca Ví, Giặm, mà còn được thưởng thức các tiết mục biểu diễn của các nghệ nhân và Câu lạc bộ FTIC - Nhạc cụ dân tộc.

Đặc biệt, hoạt động trải nghiệm hát Ví, Giặm đã mang đến cơ hội để nhiều sinh viên lần đầu tiên tự mình cất lên những câu hát dân ca. Từ việc học cách lấy hơi, nhả chữ đến cảm nhận lối hát đối đáp đặc trưng, mỗi trải nghiệm đều giúp người tham dự hiểu rằng di sản không phải điều gì xa vời, mà hoàn toàn có thể được tiếp cận bằng sự tò mò và tình yêu văn hóa.

Khoảng cách giữa truyền thống và hiện đại có thật sự quá xa?

Một điều dễ nhận thấy là người trẻ ngày nay tiếp xúc với vô số loại hình giải trí mới. Và trong dòng chảy ấy, các giá trị văn hóa truyền thống đôi khi đứng trước nguy cơ bị xem là khó tiếp cận hoặc chỉ dành cho những người nghiên cứu.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc người trẻ quay lưng với di sản.

Thực tế từ chương trình cho thấy, khi dân ca Ví, Giặm được kể bằng những câu chuyện gần gũi, được minh họa bằng những tiết mục biểu diễn và được tiếp cận thông qua trải nghiệm thực tế, người trẻ sẵn sàng dành thời gian để lắng nghe, đặt câu hỏi và tham gia tương tác.

Khoảng cách giữa di sản và giới trẻ không nằm ở tuổi tác, mà nằm ở cách chúng ta lựa chọn để kể câu chuyện về di sản.

Giữ gìn di sản là trao cơ hội để di sản tiếp tục được cất lên

Bảo tồn một loại hình nghệ thuật không chỉ là lưu giữ tư liệu hay tổ chức các chương trình biểu diễn. Quan trọng hơn, đó là tạo ra những cơ hội để di sản được tiếp tục hiện diện trong đời sống của cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Talkshow "Điệu hồn xứ Nghệ" không đặt mục tiêu biến người tham dự thành những nghệ nhân hay người biểu diễn dân ca Ví, Giặm. Điều chương trình hướng tới là gieo một sự quan tâm, khơi một sự tò mò và mở ra một cuộc đối thoại giữa người trẻ với những giá trị văn hóa truyền thống.

Bởi chỉ khi được lắng nghe, được hiểu và được yêu mến, di sản mới có thể tiếp tục được trao truyền.

Để những câu Ví, câu Giặm vẫn còn ngân mãi

Mỗi thời đại đều có cách riêng để kể câu chuyện về văn hóa.

Nếu trước đây, dân ca Ví, Giặm được lưu truyền qua những câu hát nơi bến nước, cánh đồng hay phiên chợ, thì hôm nay, di sản ấy dâng được kể lại trong những không gian học tập, những hoạt động trải nghiệm và những dự án do chính người trẻ thực hiện.

Có thể hành trình ấy còn nhiều thử thách. Nhưng mỗi chương trình, mỗi cuộc gặp gỡ và mỗi người trẻ sẵn sàng dừng lại để lắng nghe đều là một bước tiến nhỏ trên con đường đưa di sản đến gần hơn với cuộc sống hôm nay.

Bởi giá trị của dân ca Ví, Giặm không chỉ nằm ở những gì đã được gìn giữ từ quá khứ, mà còn ở khả năng tiếp tục được cất lên trong tương lai - bằng tình yêu, sự trân trọng và trách nhiệm của những thế hệ kế tiếp.