Chiều thứ sáu sau giờ học, khi dòng xe trên phố Chùa Bộc vẫn chưa có dấu hiệu thưa bớt, chúng tôi gửi xe rồi rẽ vào chợ hàng thùng Đông Tác. Chỉ sau vài bước chân, không gian đặc trưng của khu chợ đã hiện ra rõ nét với các gian hàng quần áo san sát, dòng người mua sắm tấp nập. Quần áo được chất thành từng đống, tràn ra lối đi; các giá treo đủ loại quần áo phủ kín cả khoảng không phía trên. Trong không khí phảng phất mùi vải cũ, áo da, áo ghi lê đã qua sử dụng, chợ đồ si hiện lên với những nét rất riêng. Trong không gian chật hẹp, tiếng còi xe của những người chở hàng vang lên, tiếng lật quần áo sột soạt, xen lẫn tiếng chào mời của người bán và tiếng mặc cả, trò chuyện không ngớt của những người mua.
Trước nhiều sạp hàng, chúng tôi bắt gặp rất đông các bạn trẻ đang lựa đồ. Họ cúi người chọn từng chiếc áo, chiếc quần, thỉnh thoảng ướm thử rồi hỏi giá. Những chồng quần áo cao ngang ngực liên tục bị bới lên rồi sắp lại, khiến không khí mua bán diễn ra sôi động và kéo dài suốt buổi. Ai cũng cố gắng nhặt nhạnh để mua được thật nhiều món đồ với mức giá chỉ vài chục nghìn một món. Kết thúc buổi mua sắm, không ít người rời chợ với những túi ni-lông lớn nhỏ trên tay, coi đó như “thành quả” sau một buổi mua sắm năng suất.
Với nhiều người trẻ tại đây, second-hand không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm. Việc mua quần áo đã qua sử dụng dần trở thành một thói quen tiêu dùng phổ biến nhờ mức giá thấp, kiểu dáng đa dạng và sự kỳ vọng giúp giảm phát thải thời trang ra môi trường. Bởi vậy, hình thức mua sắm này thường được gắn mác “bền vững” và thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, trong nhịp mua bán diễn ra ngày càng sôi động, một câu hỏi được đặt ra: liệu việc mua đồ si với tần suất ngày một tăng có thực sự “xanh” như cách nó đang được gọi tên?
Thực trạng phía sau trào lưu mua đồ second-hand
Second-hand từ lâu đã được quảng bá như một giải pháp giúp giảm lượng rác thải trong ngành thời trang. Theo Resale Report 2025 của ThredUp, thị trường second-hand quốc tế đang tăng trưởng mạnh, trở thành một trong những phân khúc phát triển nhanh nhất của ngành thời trang. Phân tích từ Go Circulaire - nền tảng nghiên cứu về kinh tế tuần hoàn và thời trang bền vững - cũng nhấn mạnh rằng thương mại điện tử và mạng xã hội góp phần đưa second-hand trở thành một phần quan trọng của thị trường thời trang đương đại, hứa hẹn giúp người trẻ hình thành thói quen mua sắm bền vững. Tuy nhiên, thực tế tại khu chợ đồ si Đông Tác lại cho chúng tôi thấy một bức tranh khác.
Trong không gian chật hẹp của khu chợ, những người bán liên tục nhập những bao tải xanh khổng lồ, được nhận viên bê lên các sạp hàng. Nhiều món đồ được bày bán tại các sạp gần như chưa qua sử dụng, thậm chí còn giữ nguyên tem mác. Khi quần áo “mới” xuất hiện ngày càng nhiều trong thị trường đồ cũ, ranh giới giữa việc tái sử dụng và mua sắm nhanh dần trở nên mờ nhạt. Hình thức mua bán này khiến mục tiêu kéo dài vòng đời sản phẩm, vốn là nền tảng của xu hướng tiêu dùng bền vững, không phải lúc nào cũng được bảo đảm.
Trong lúc lựa đồ, không ít bạn trẻ vừa lướt điện thoại tham khảo hình ảnh trang phục được người nổi tiếng chia sẻ trên mạng xã hội, vừa nhắn tin hỏi ý kiến bạn bè trước khi quyết định mua. Tại khu chợ, chúng tôi ghi nhận nhiều cuộc trò chuyện xoay quanh việc món đồ “có giống trên mạng không”, “mặc lên có hợp để chụp ảnh không”, thay vì quan tâm đến chất liệu, độ bền hay tính ứng dụng của chúng. Những quan sát này cho thấy thói quen mua sắm của một bộ phận người trẻ hiện nay chịu ảnh hưởng rõ rệt từ mạng xã hội. Trong nhịp mua bán diễn ra liên tục, quần áo dần trở thành một “phụ kiện sống ảo”. Quyết định chọn mua, vì thế, nhiều khi chỉ nhằm phục vụ việc xây dựng hình ảnh và gia tăng tương tác trên các nền tảng số, hơn là đáp ứng nhu cầu sử dụng thực tế của cá nhân hay yếu tố bền vững.
Tại một sạp quần áo gần lối vào, chúng tôi trò chuyện với H.T.T., sinh viên năm ba Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội. T. cho biết lý do thường mua đồ second-hand là vì “giá phù hợp với sinh viên, lại dễ tìm được những món không đụng hàng”. Trung bình mỗi tháng, T. đến chợ hàng si từ 2 đến 3 lần, mỗi lần mua từ 4 đến 7 món, thậm chí nhiều hơn khi mua theo cân.
Trên tay cầm túi quần áo lớn, T. hào hứng giới thiệu từng món đồ vừa “săn” được. Từ áo khoác denim bạc màu, áo phông in hình lạ mắt đến quần ống rộng đã sờn gấu, mỗi món đồ đều được T. cầm lên khoe với chúng tôi. Tuy nhiên, khi được hỏi về tần suất sử dụng, T. thừa nhận phần lớn trang phục bạn lựa chọn vì hợp xu hướng hoặc tạo ấn tượng ban đầu. Sau một thời gian ngắn, nhiều món đồ trở nên khó phối hoặc không còn phù hợp với sinh hoạt hằng ngày. Chia sẻ về chất lượng quần áo second-hand, T. cho rằng việc mua đồ cũ mang tính may rủi cao. Do đã qua sử dụng,
các sản phẩm này thường chỉ đảm bảo độ bền trong khoảng thời gian ngắn, dễ phai màu, sờn vải hoặc xuống cấp, khiến người mặc khó tiếp tục sử dụng, thậm chí phải vứt bỏ.
Qua chia sẻ của T., chúng tôi phần nào cảm nhận được niềm vui của một người trẻ sau buổi mua sắm “bội thu”, đồng thời cũng nhận ra những vấn đề về khả năng sử dụng lâu dài của các sản phẩm này. Không phải món đồ nào cũng được như kỳ vọng ban đầu. Khi cảm giác mới mẻ qua đi, nhiều trang phục bị xếp vào trong góc tủ và nhanh chóng bị thay thế bởi những lựa chọn khác trong các lần mua sắm kế tiếp. Với mức giá thấp và mẫu mã đa dạng, việc mua sắm trở nên dễ dàng, từ đó hình thành nên thói quen mua nhiều nhưng ít cân nhắc đến tính ứng dụng hay thời gian sử dụng lâu dài. Từ một lựa chọn từng được xem là tiết kiệm và thân thiện với môi trường, đồ second-hand vô tình bị tiêu dùng theo logic tương tự thời trang nhanh: mua nhiều, thay đổi nhanh và ít gắn bó lâu dài với sản phẩm.
Mặt trái và hệ quả môi trường của tiêu dùng second-hand
Không chỉ là câu chuyện của một cá nhân, đây còn là thực trạng chung trong thói quen tiêu dùng của nhiều bạn trẻ. Khi mở rộng góc nhìn sang khía cạnh môi trường, bức tranh về quần áo second-hand trở nên phức tạp và đáng lo ngại hơn. Việc mua sắm đồ cũ với giá rẻ, nếu chỉ dừng lại ở mục đích “bắt trend” hoặc sử dụng trong thời gian ngắn, có thể vô tình tiếp tay cho vòng xoáy tiêu dùng nhanh, kéo theo sự gia tăng rác thải dệt may.
Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), mỗi năm ngành thời trang toàn cầu thải ra khoảng 92 triệu tấn rác thải dệt may, phần lớn là rác thải sau tiêu dùng. Dù quần áo second-hand được kỳ vọng giúp kéo dài vòng đời sản phẩm và giảm áp lực lên môi trường, UNEP cho biết hơn 80% rác thải dệt may trên thế giới vẫn kết thúc tại các bãi chôn lấp hoặc bị đốt do không được tái sử dụng hay tái chế một cách hiệu quả.
UNEP cũng cảnh báo rằng hoạt động chôn lấp và đốt rác thải dệt may không chỉ chiếm dụng diện tích đất mà còn tạo ra lượng lớn khí thải gây hiệu ứng nhà kính, qua đó làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu và ô nhiễm không khí. Đáng chú ý, nhiều loại quần áo hiện nay được làm từ sợi tổng hợp như polyester hay nylon có thể mất hàng chục năm để phân hủy hoàn toàn, gây tồn lưu lâu dài trong môi trường đất và nước. Ở quy mô toàn cầu, dòng chảy quần áo second-hand xuyên biên giới còn khiến nhiều quốc gia tiếp nhận phải đối mặt với tình trạng lượng lớn đồ cũ không thể bán lại và buộc phải đổ bỏ.
Thực tế cho thấy, quần áo second-hand vẫn có nguy cơ trở thành gánh nặng môi trường nếu vòng đời sử dụng của chúng không được kéo dài một cách thực chất.
Khi đồ đã qua sử dụng tiếp tục bị tiêu dùng nhanh và thải bỏ sớm, những lợi ích môi trường vốn được kỳ vọng từ hình thức tiêu dùng này không những khó đạt được, mà còn có thể làm trầm trọng thêm vấn đề rác thải dệt may trong dài hạn.
Trách nhiệm và nhận thức trong tiêu dùng second-hand
Trước những hệ quả môi trường nêu trên, có thể thấy rằng việc tiêu dùng quần áo second-hand với mục tiêu bảo vệ môi trường vẫn chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng. Vấn đề cốt lõi không nằm ở bản thân quần áo đã qua sử dụng, mà nằm ở cách người tiêu dùng tiếp cận và sử dụng chúng. Second-hand chỉ thực sự mang ý nghĩa bền vững khi được coi là một hình thức tiêu dùng có ý thức, thay vì một trào lưu thời trang mang tính ngắn hạn.
Trước hết, người tiêu dùng cần xác định rõ nhu cầu sử dụng trước khi lựa chọn quần áo second-hand. Việc mua đồ đã qua sử dụng chỉ thực sự có ý nghĩa khi nhằm thay thế cho việc mua đồ mới, không phải chỉ để thỏa mãn nhu cầu mua sắm theo cảm xúc hay chạy theo xu hướng. Khi second-hand được lựa chọn chủ yếu vì giá rẻ, sự độc lạ hay ảnh hưởng từ mạng xã hội mà không gắn với nhu cầu sử dụng lâu dài, giá trị môi trường của hình thức tiêu dùng này gần như bị bỏ qua.
Thêm vào đó, trách nhiệm không chỉ dừng lại ở hành vi mua sắm mà còn nằm ở cách kết thúc vòng đời sử dụng của sản phẩm. Khi không còn nhu cầu mặc, quần áo đã qua sử dụng nên được đem cho, bán lại hoặc trao đổi, thay vì thải bỏ. Các cửa hàng đồ cũ, chợ quần áo đã qua sử dụng và những hình thức trao đổi trực tiếp đóng vai trò trung chuyển, góp phần kéo dài vòng đời của sản phẩm. Chỉ khi quá trình này gắn với mục tiêu tái sử dụng thực chất, giá trị môi trường của hình thức này mới thực sự được phát huy.
Rời khỏi chợ đồ si Đông Tác khi phố xá đã lên đèn, mỗi chúng tôi đều mang theo nhiều suy ngẫm. Giữa dòng người tấp nập với những túi đồ đầy ắp trên tay, second-hand hiện lên vừa như một cơ hội để giảm gánh nặng môi trường, vừa là lời cảnh báo về nguy cơ lặp lại vòng xoáy tiêu dùng nhanh dưới một hình thức khác. Rõ ràng, second-hand không thể được xem như một “tấm vé thông hành” cho việc tiêu dùng không giới hạn. Chỉ khi người tiêu dùng thay đổi cách nhìn và hành vi mua sắm, coi mỗi món đồ là một tài nguyên cần được sử dụng có trách nhiệm và lâu dài, thời trang tái sử dụng mới thực sự góp phần giảm rác thải và bảo vệ môi trường.
THỰC HIỆN: MAI LINH - NHÃ LINH - PHƯƠNG DUNG.
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn
